Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu

GD&TĐ - Khi nén tâm nhang được thắp lên tại Bia tưởng niệm thì bất giác đâu đó ngân vang giai điệu: “Từ chiến thắng Điện Biên lẫy lừng thế giới. Anh bước vào trang sách các em thơ... Bế Văn Đàn một tâm hồn vĩ đại”…

Tinh thần đấu tranh quả cảm…

Một chiều đầu tháng 4, chúng tôi có dịp đến xã Mường Pồn, huyện Điện Biên (tỉnh Điện Biên) để thăm lại mảnh đất anh hùng liệt sỹ Bế Văn Đàn đã ngã xuống. Chiến tích ngày xưa giờ đây đã được thay vào bằng những cánh đồng lúa xanh bạt ngàn trù phú.

Mường Pồn cách trung tâm thành phố Điện Biên Phủ chừng 25km dọc theo Quốc lộ 12 hướng Điện Biên - Lai Châu. Nơi đây có 4 dân tộc anh em: Thái, Mông, Kinh và Khơ Mú cùng đoàn kết chung sống.

Ông Quàng Văn Tiến - Chủ tịch UBND xã Mường Pồn hồ hởi nói: “Chúng tôi yêu cầu các đơn vị trường học trên địa bàn phải giáo dục truyền thống đấu tranh anh dũng từ tấm gương hy sinh của anh hùng liệt sỹ Bế Văn Đàn. Có những thế hệ cha anh như thế thì mới có được cuộc sống như ngày hôm nay.

Các trường đã có nhiều việc làm thiết thực như: Phát băng, đĩa trên loa truyền thanh, tổ chức các buổi học thực tế tại bia tưởng niệm kết hợp với việc giáo dục truyền thống để các thế hệ trẻ khắc ghi. Hôm nay là ngày thứ 6 xanh, các cháu đang tổ chức dọn vệ sinh tại khu tưởng niệm”.

Anh hùng liệt sỹ Bế Văn Đàn (SN 1931), ở xã Triệu Ẩu, huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng. Năm 1948 anh xung phong vào bộ đội giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra quyết liệt.

Đảng ta quyết định mở chiến dịch Đông Xuân 1953 – 1954, đơn vị hành quân đi chiến dịch, anh được phân công làm liên lạc tiểu đoàn. Một đại đội của tiểu đoàn được giao nhiệm vụ bao vây giữ Pháp ở Mường Pồn. Cuộc chiến đấu diễn ra ngày càng căng thẳng và quyết liệt.

Quân Pháp phản kích lần thứ ba, mở đường tiến, đại đội Việt Minh bị thương vong nhiều, chỉ còn 17 người, bản thân Bế Văn Đàn cũng bị thương, nhưng anh vẫn tiếp tục chiến đấu. Khẩu trung liên của Chu Văn Pù không bắn được vì không có chỗ đặt súng.

Trong tình thế hết sức khẩn trương, anh không ngần ngại chạy lại cầm hai chân khẩu trung liên đặt lên vai mình và hô đồng đội bắn. Pù còn do dự thì Bế Văn Đàn nói: “Kẻ thù trước mắt, đồng chí có thương tôi thì bắn chết chúng nó đi”.

Trong lúc lấy thân mình làm giá súng, anh bị thêm hai vết thương nữa và hy sinh, hai tay vẫn còn ghì chặt súng trên vai mình. Sự hy sinh của Bế Văn Đàn đã trở thành tấm gương tiểu biểu trong Quân đội nhân dân Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu
“Ngày thứ 6 xanh” được học sinh các trường trên địa bàn thực hiện, duy trì thường xuyên.

Để có một Mường Pồn đổi mới…

Nhớ lại câu chuyện xưa, ông Quàng Văn Tiến nhấn mạnh: Ý thức được truyền thống đấu tranh anh dũng của các thế hệ đi trước, nhân dân trong xã chúng tôi luôn nỗ lực không ngừng để xây dựng quê hương Mường Pồn ngày càng giàu đẹp, xứng đáng với xương máu mà các anh đã ngã xuống tại mảnh đất này.

Năm 2020, mặc dù thời tiết, khí hậu diễn biến bất thường, dịch cúm Covid-19 ảnh hưởng gián tiếp đến sản xuất, chăn nuôi của nhân dân trên địa bàn; song với sự chỉ đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền dịa phương cùng với sự nỗ lực của nhân dân các dân tộc trong xã vươn lên xóa đói giảm nghèo. Kết quả khả quan là tổng sản lượng lương thực (cây có hạt) đạt gần 2.500 tấn, bình quân đầu người gần 500kg/năm.

“Trong 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới, chúng tôi đã đạt được 14/19 tiêu chí rồi. Cũng nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước thông qua các chương trình, dự án đầu tư vào địa bàn đã giúp đời sống cả vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng lên. Hiện nay, toàn xã chỉ còn lại hơn 17% hộ nghèo. Mục tiêu trong giai đoạn tới sẽ giải quyết nốt số hộ này”, ông Tiến hồ hởi nói.

Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu
Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu
Một buổi giáo dục truyền thống cho học sinh Trường Tiểu học Mường Pồn.

Nhờ có sự chỉ đạo tích cực trong công tác phòng chống, ngăn chặn kịp thời các dịch bệnh cho cây trồng, vật nuôi, các chính sách hỗ trợ chăn nuôi gia súc, nuôi trồng thủy sản, mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu giống, kỹ thuật thâm canh các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao nên các chỉ tiêu kinh tế năm 2020 đều đạt và vượt so với kế hoạch của huyện và nghị quyết của HĐND xã.

Cùng với phát triển kinh tế thì công tác y tế được quan tâm; công tác giáo dục ở các cấp luôn được duy trì số lượng, chất lượng dạy và học. Các đơn vị trường học đã giữ vững danh hiệu Trường chuẩn quốc gia như: Trường THCS, trường tiểu học và trường mầm non trung tâm xã.

Công tác quốc phòng - an ninh luôn được giữ vững; chủ quyền biên giới quốc gia, an ninh chính trị và trật tự - an toàn xã hội được ổn định.

Mường Pồn là xã biên giới, thuộc vùng ngoài của huyện Điện Biên có gần 13.000ha diện tích tự nhiên, 18,477km đường biên giới tiếp giáp với nước bạn Lào. Toàn xã có 11 thôn, bản gồm 1.107 hộ với 5.118 nhân khẩu, có 4 dân tộc sinh sống.

Một số bản giáp biên giới, xa trung tâm xã từ 9km-14km, trình độ dân trí không đồng đều, một bộ phận người dân còn tư tưởng trông chờ vào sự đầu tư của Nhà nước. Đó là khó khăn, thách thức không nhỏ với cấp ủy, chính quyền nơi đây.

Mường Pồn - mảnh đất đầy đau thương bởi bom gầm đạn xé, gắn liền với tên tuổi của anh hùng - liệt sĩ Bế Văn Đàn đang từng ngày “thay da đổi thịt”. Chiến tích xa xưa giờ là cánh đồng “bờ xôi ruộng mật” dưới chân núi Pú Đồn (núi có đồn) lịch sử.

Một chiều tháng 4, hình ảnh những nếp nhà sàn san sát với khói bếp lam chiều bảng lảng trong ánh hoàng hôn, làm cho khung cảnh thêm ấm áp. Rảo bước khắp các bản: Huổi Chan, Mường Pồn 1,2, Bản Lĩnh… đâu đâu cũng thấy đường bê tông sạch sẽ, rộng rãi trải dài.

Chúng tôi cũng luôn không ngừng cố gắng và cũng đã đạt được những kết quả tích cực. Đơn cử như năm 2015, thu nhập bình quân đầu người toàn xã ước đạt 16 triệu đồng; đến thời điểm này đã nâng lên thành 26,75 triệu đồng/người/năm rồi. Chúng tôi phấn đấu đến cuối nhiệm kỳ (2025), con số này sẽ tiếp tục tăng lên và phải đạt được chừng 36 triệu đồng. QUÀNG VĂN TIẾN (Chủ tịch UBND xã Mường Pồn)

Lần theo lời kể của cán bộ Bảo tàng, chúng tôi tìm về xóm Thanh Tiến (xã Thạch Môn, Tp Hà Tĩnh) tìm gặp người cựu binh Điện Biên Phủ - Trương Xuân Bái. Ông là một trong những người đã tự tay chôn cất anh hùng Bế Văn Đàn và 3 lần được gặp Bác Hồ.

Tự tay chôn cất và quy tập mộ cho đồng đội

Người lính liên lạc năm xưa giờ đã tuổi 85. Ông Trương Xuân Bái đã rời quân ngũ gần 30 năm nhưng mỗi câu chuyện về cuộc đời lính vẫn in đậm trong trí nhớ của ông.

Cũng như bao chàng trai, cô gái khác, sinh ra và lớn lên trong thời đất nước chiến tranh loạn lạc, lòng căm thù quân giặc như ngấm vào máu thịt. Khi vừa tròn 20 tuổi, chàng trai trẻ Trương Xuân Bái (Sn 1931) đã trốn gia đình tham gia tuyển quân và được huấn luyện tại Trung đoàn 44 của Bộ Quốc phòng, đóng quân tại Yên Thành (Nghệ An).

Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu

Vợ chồng cựu chiến binh Trương Xuân Bái

Sau đó, ông được bổ sung quân vào Đại đội 674, Tiểu đoàn 251, Trung đoàn 174 thuộc Đại đoàn 316 (đóng tại Thọ Xuân, Thanh Hóa).

Hai năm sau khi nhập ngũ, cả Đại đoàn của ông đều tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Tháng 12/1953, ông tham gia trận đánh đầu tiên tại thị xã Điện Biên Phủ. Sau đó tiếp tục truy kích địch về Mường Bồn, tỉnh Lai Châu và đánh trận thứ 2 tại đây.

Trong thời gian này, ông được phân công vào Tổ liên lạc của Đại đoàn gồm 4 người do Bế Văn Đàn làm Tổ trưởng.

Đến những ngày cuối năm 1953, quân Pháp nhảy dù vào Điện Biên Phủ, ông cùng đồng đội chuyển về chân núi Tà Lèn chuẩn bị tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử. Cũng tại trận chiến lịch sử này, ông và đồng đội của mình đã tham gia vào gần 40 trận đánh lớn nhỏ. Trong đó có trận đánh lên đồi A1.

“Khi phát hiện hầm ngầm của quân địch, chúng tôi được cấp trên phân công đào hầm xuyên sơn để đến gần vận chuyển gần 1 tấn bộc phá vào đánh. Đây là một trận đánh ác liệt nhưng thu được nhiều thắng lợi to lớn”, ông kể.

Thế nhưng để làm nên một Điện Biên Phủ lẫy lừng năm châu không ít đồng đội của ông đã ngã xuống. Trong đó có người bạn thân của ông là Anh hùng Bế Văn Đàn – người đã lấy thân mình làm giá súng cho đồng đội tiến lên.

Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu

Chiếc áo ông từng mặc trong nhiều trận đánh tại chiến dịch Điện Biên Phủ

Nhắc đên người đồng đội cũ, ông vẫn không nguôi những ký ức rưng rưng, “những đêm nằm trong hầm anh em thường kể chuyện cho nhau nghe chuyện nhà, chuyện tình cảm… Trước giờ ra trận, Bế Văn Đàn nói với tôi – “mong đánh xong trận này, tao sẽ về quê mày chơi, rồi đi ra Nghệ An thăm quê Bác Hồ”. Nghe Đàn nói vậy, tôi đáp lại - “Nếu thế thì quê mày gần, mày đưa tao về thăm trước đi đã”. Đó cũng là lời hứa chúng tôi trước trận đánh”.

Nhưng lời hứa của 2 người lính mãi không thể thực hiện được, bởi người đồng đội của ông đã hy sinh trong trận đánh Mường Pồn cũng trong ngày đó, 12/12/2953.

“Tôi và rất nhiều đồng đội ở gần đều chứng kiến cái chết bất tử của anh. Đau thương nhưng chính anh tiếp thêm động lực cho chúng tôi tiến lên tiêu diệt kẻ thù”, ông Bái xúc động.

Trận đánh kết thúc, ông Bái cùng 2 người đồng đội đã tự tay chôn cất Bế Văn Đàn. “Để tránh thất lạc, tôi viết lên giấy tên, quê quán, đơn vị của Đàn rồi vào lọ penicillin chôn cất cùng thi thể của anh ngay sát gốc cây me to tại Cồn Gò, Mường Pồn. Tính đến thời điểm Bế Văn Đàn hy sinh chúng tôi đã gắn bó với nhau 1 năm 4 tháng”.

Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu
Ông Trương Xuân Bái (thứ 2 từ trái qua) cùng các đồng đội

 tại đồi A1 (ảnh do nhân vật cung cấp)

Đầu 1958, Đại đoàn 316, trở lại Mường Pồn để ra mìn và quy tập mộ của đồng đội cũ trong đó có hài cốt của Anh hùng Bế Văn Đàn. Lúc này, cả khu vực đều đã thay đổi nhiều. Tuy nhiên cây me tại Cồn Gò vẫn còn, phía dưới có một ngôi mộ khá lớn được ghép bằng đá. Theo người dân kể lại, cứ ngày lễ, Tết, hay rằm bà con dân bản vẫn thường ra đây thắp hương, và xếp từng viên đá lên chỗ này. Nhờ vậy, việc tìm phần mộ của Anh hùng Bế Văn Đàn cũng dễ dàng hơn.

Kháng chiến chống Pháp kết thúc, ông lại tiếp tục tham gia kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Năm 1971, ông được phân công làm Trạm trưởng Trạm Quân giới Bộ Tư lệnh 959 làm nhiệm vụ giúp Lào và Thái Lan (sau khi hoàn thành nhiệm vụ lực lượng này tự giải thể).

Tại Thái Lan, ông kiêm thêm nhiệm vụ quân báo tại Sân bay Cò-rạt. Thời điểm này, không quân Mỹ thường tập kết tại khu vực này rồi bắt đầu cất cánh sáng chi viện và đánh phá Việt Nam. Hằng ngày, ông thường giả làm một người cắt tóc dạo nhằm quan sát số lượng máy bay của không quân Mỹ cất cánh và thông báo về Sở Chỉ huy để có phương án chuẩn bị.

Không may, trong một lần ông bị tên mật thám Mỹ phát hiện và truy đuổi. Ông vội núp vào một cây Phượng trên đường phố. Ngay khi tên mật thám không để ý ông rút sãn chiếc dao trong người phi thẳng vào tên mật thám khiến hắn chết tại chỗ rồi nhanh chân trốn vào nhà một Việt kiều. Thấy có động quân địch huy động lực lượng truy tìm nhưng không thấy.

Chiếc dao nhỏ năm xưa, giờ trở thành một trong kỷ vật theo ông từ chiến trường trở về.

Người được Bác Hồ tặng chiếc áo lụa

Vào sinh ra tử với biết bao nhiêu trận đánh lớn, sống dưới làn mưa bom bão đạn, những kỷ niệm sinh tử với đồng đội chưa một lần phai nhòa trong ký ức ông, nhưng với ông trong cuộc đời người lính tự hào vinh dự nhất đó chính là 3 lần được gặp Bác Hồ. Mỗi lần gặp Bác, ông đều có mỗi kỷ vật để lưu giữ.

Cẩn thận dỡ chiếc ảnh đen trắng trong chiếc tủ tường, ông nói “tấm ảnh này là lần đầu tiên tôi được nhìn thấy Người bằng xương, bằng thịt”.

Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu
Bức ảnh về Bác Hồ chụp tại Sân bay Gia Lâm

 vào năm 1957 (ảnh do nhân vật cung cấp)

Đó là vào một ngày cuối năm 1957, sau khi đi thăm các nước CNXH, Bác Hồ trở về Việt Nam. Trong dịp này, ông Bái là 1 trong 120 người được cử đi bảo vệ Bác từ Sân bay Gia Lâm (Hà Nội) về Phủ Chủ tịch. Ông xúc động nhớ lại: “Vừa nghe tin, anh em chúng tôi hết sức vui mừng và cảm thấy vinh dự, nhưng cũng tự nhủ phải làm tốt nhiệm vụ. Về tới Phủ Chủ tịch, Người xuống xe rồi ra bắt tay cám ơn từng chiến sỹ làm nhiệm vụ bảo vệ Bác.”

Sau lần ấy, ông còn được gặp Người thêm 2 lần nữa. Đáng nhớ nhất với ông là được trò chuyện và tự tay Bác Hồ trao tặng một món quà.

Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu

Chiếc áo sơ-mi lụa Bác Hồ tặng ông Trương Xuân Bái

Tháng 3/1958, chiến sỹ Trương Xuân Bái được chọn là chiến sỹ tiêu biểu của Đại đoàn 316 tham gia Đại hội Chiến sỹ thi đua toàn quốc tại Phú Thọ. Khi đồng chí Chú Huy Mân (lúc bấy giờ là Chính ủy Quân khu Tây Bắc kiêm Bí thư Khu ủy Tây Bắc) thông báo với chúng tôi có 1 người trong Chính phủ sẽ tới tham dự Đại hội, lập tức anh em chiến sĩ nghĩ ngay tới Bác Hồ. Mọi người đều khấp khởi, đứng dậy hướng mắt ra phía chiếc cổng chào được trang trí khá đẹp. Nhưng Bác lại đi lối cổng phụ đứng trên sân khấu, giơ tay và nói “Bác đây rồi”. Lúc này, chúng tôi vội quay và hết sức ngạc nhiên, sau đó mọi người đồng thanh chào Bác. Bác cười mời chúng tôi ngồi xuống và bắt đầu trò chuyện, báo cáo thành tích cho Bác nghe.”

Ấn tượng với những thành tích của Chiến sỹ toàn quân Trương Xuân Bái, Bác Hồ đã gặp riêng ông cùng một người nữa. Sau khi hỏi chuyện, Bác đã tặng 2 người chiếc áo sơ mi lụa với dòng chữ “Kỷ vật vô giá, chiếc áo lụa tơ tằm, Bác tặng cháu Trương Xuân Bái – Chiến sỹ thi đua toàn quân. Đơn vị Đại đoàn 316 – 15/3/1958. Hồ Chí Minh”.

Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu

Kỷ vật của Người được đặt trang trọng trong ngôi nhà của vợ chồng người cựu binh

Suốt mấy chục năm qua, ông Bái vẫn luôn treo món quà ấy tại nơi trang trọng nhất của ngôi nhà. Đặt tay lên kỷ vật vô giá của mình, giọng ông bồi hồi: “Trước khi ra về, Người nắm chặt tay chúng tôi dặn dò – “Các cụ già Bác thường may kiểu áo bà ba, nhưng các cháu thanh niên Bác tặng áo sơ-mi. Bác mong các cháu phấn đấu và đạt nhiều thành tích cao hơn nữa”. Ghi nhớ tâm lời dặn dò ấy, dù ở cương vị nào tôi cũng luôn cố gắng hoàn thành tốt nhiệm vụ”.

Nhà tưởng niệm Anh hùng bế Văn Đàn được xây dựng Nam nào và ở đấu
Với những đóng góp của mình, ông Trương Xuân Bái vinh dự được Đảng, Nhà nước

tặng thưởng hơn 20 huân, huy chương cao quý

Cũng trong năm 1958, ông Trương Xuân Bái vinh dự lần thứ 3 được gặp lại Bác khi được phân công làm nhiệm vụ bảo vệ Bác Hồ trong dịp Người lên thăm Tây Bắc./.

Theo Dân trí
Minh Thu (st)